DEMO: Gratis basisrapport over je persoonlijkheid

Freud gebruikte de term neurose oorspronkelijk voor een toestand die werd gekenmerkt door mentale spanning, emotioneel lijden en moeite om effectief om te gaan met de normale eisen van het leven. Hij stelde dat iedereen enige tekenen van neurose vertoont, maar dat mensen verschillen in de mate en specifieke uitingen van hun spanning. Tegenwoordig verwijst neuroticisme naar de neiging om negatieve gevoelens te ervaren.

Mensen die hoog scoren op Neuroticisme ervaren soms vooral één specifiek negatief gevoel, zoals angst, woede of somberheid, maar hebben vaak met meerdere van deze emoties te maken.

Mensen met een hoge score op Neuroticisme reageren emotioneel sterker. Ze reageren op gebeurtenissen die de meeste mensen nauwelijks zouden raken en hun reacties zijn vaak intenser dan gemiddeld. Ze zien gewone situaties eerder als bedreigend en kleine tegenslagen als bijzonder moeilijk.

Hun negatieve emotionele reacties houden vaak ongewoon lang aan, waardoor ze regelmatig in een slechte stemming zijn. Deze moeite met emotieregulatie kan het vermogen verminderen om helder te denken, beslissingen te nemen en effectief met stress om te gaan.

Extraverte mensen zijn graag bij anderen, hebben veel energie en ervaren vaak positieve emoties. Ze zijn doorgaans enthousiast en actiegericht en zeggen bij spannende kansen al snel: "Ja!" of "Laten we gaan!" In groepen praten ze graag, laten ze zich gelden en trekken ze de aandacht.

Introverte mensen tonen minder uitbundigheid, energie en activiteit dan extraverte mensen. Ze zijn vaker rustig, ingetogen en bedachtzaam en houden meer afstand van de sociale wereld. Die beperktere sociale betrokkenheid is niet hetzelfde als verlegenheid of somberheid. Een introvert persoon heeft gewoon minder prikkels nodig dan een extravert persoon en is liever alleen.

De zelfstandigheid en terughoudendheid van een introvert persoon wordt soms verward met onvriendelijkheid of arrogantie. In werkelijkheid zoekt een introvert persoon die hoog scoort op Vriendelijkheid anderen misschien niet zelf op, maar is diegene doorgaans heel aangenaam wanneer iemand contact maakt.

Vriendelijke mensen vinden het belangrijk om goed met anderen om te gaan. Ze zijn daarom attent, hartelijk, gul, behulpzaam en bereid hun eigen belangen af te stemmen op die van anderen. Vriendelijke mensen kijken doorgaans ook positief naar de menselijke aard. Ze gaan ervan uit dat mensen in de basis eerlijk, fatsoenlijk en betrouwbaar zijn.

Minder vriendelijke mensen stellen hun eigen belang vaker boven een goede verstandhouding met anderen. Ze zijn meestal minder gericht op het welzijn van anderen en zullen zich daardoor minder snel voor hen inspannen. Soms maakt hun scepsis over de motieven van anderen hen wantrouwig, afstandelijk en weinig coöperatief.

Vriendelijkheid helpt bij het opbouwen en behouden van goede relaties. Vriendelijke mensen worden doorgaans meer gewaardeerd dan minder vriendelijke mensen. Tegelijk is vriendelijkheid minder nuttig in situaties waarin harde of strikt objectieve beslissingen nodig zijn. Minder vriendelijke mensen kunnen uitstekende wetenschappers, critici of militairen zijn.

Open mensen zijn intellectueel nieuwsgierig, waarderen kunst en zijn gevoelig voor schoonheid. Vergeleken met minder open mensen zijn ze zich vaak sterker bewust van hun gevoelens. Ze denken en handelen eerder individualistisch en wijken vaker af van de norm. Intellectuelen scoren doorgaans hoog op Openheid voor ervaringen. Daarom wordt deze factor soms ook Cultuur of Intellect genoemd.

Intellect kun je echter het beste zien als één aspect van Openheid voor ervaringen. Scores op dit domein hangen slechts beperkt samen met het aantal opleidingsjaren en scores op gestandaardiseerde intelligentietests.

Een ander kenmerk van een open denkstijl is het gemak waarmee iemand in symbolen en abstracties denkt die ver van concrete ervaringen afstaan. Afhankelijk van iemands specifieke intellectuele vermogens kan dit symbolische denken de vorm aannemen van wiskundig, logisch of meetkundig denken, artistiek en metaforisch taalgebruik, het componeren of uitvoeren van muziek, of een van de vele beeldende en uitvoerende kunsten.

Mensen met een lage score op Openheid voor ervaringen hebben doorgaans een smaller en gangbaarder interessegebied. Ze geven de voorkeur aan wat eenvoudig, direct en duidelijk is boven wat complex, dubbelzinnig of subtiel is. Ze kunnen kunst en wetenschap met argwaan bekijken en die bezigheden als onbegrijpelijk of onpraktisch zien. Minder open mensen verkiezen vertrouwdheid boven vernieuwing. Ze zijn behoudend en bieden weerstand tegen verandering.

Psychologen stellen Openheid vaak voor als gezonder of volwassener, terwijl ze zelf dikwijls ook openstaan voor ervaringen. Open en gesloten denkstijlen zijn echter in verschillende omgevingen nuttig. De intellectuele stijl van een open persoon kan een hoogleraar goed van pas komen, maar onderzoek laat zien dat een meer gesloten denkstijl samenhangt met betere werkprestaties bij politiewerk, verkoop en verschillende dienstverlenende beroepen.

Impulsen zijn niet per definitie slecht. Soms dwingt tijdsdruk ons om snel te beslissen en kan onze eerste impuls een effectieve reactie zijn. Ook kan spontaan en impulsief handelen leuk zijn wanneer we ontspannen in plaats van werken. Anderen kunnen impulsieve mensen zien als kleurrijk, gezellig en onvoorspelbaar.

Toch kan handelen uit een impuls op verschillende manieren problemen veroorzaken. Sommige impulsen zijn antisociaal. Onbeheerste antisociale daden schaden niet alleen anderen, maar kunnen ook gevolgen hebben voor degene die ze stelt. Impulsief gedrag levert bovendien vaak direct een beloning op, maar heeft op lange termijn ongewenste gevolgen. Denk aan zoveel uitgaan dat iemand zijn baan verliest, een belediging die een belangrijke relatie beëindigt, of het gebruik van genotsmiddelen dat uiteindelijk de gezondheid schaadt.

Zelfs wanneer impulsief gedrag niet ernstig schadelijk is, kan het iemands doeltreffendheid flink verminderen. Wie impulsief handelt, overweegt geen alternatieve aanpakken die misschien verstandiger waren geweest. Impulsiviteit leidt ook af tijdens projecten die een geordende reeks stappen of fasen vragen. De prestaties van een impulsief persoon zijn daardoor vaak beperkt, versnipperd en wisselend.

Een kenmerk van intelligent gedrag is dat je vóór een impulsieve handeling nadenkt over toekomstige gevolgen. Dat vraagt dat je langetermijndoelen overweegt, routes naar die doelen organiseert en plant, en volhoudt ondanks kortstondige impulsen die je ervan afbrengen. Het begrip bedachtzaamheid, een alternatieve benaming voor Zorgvuldigheid, vat dit verband tussen denken en impulsbeheersing goed samen. Bedachtzaam betekent zowel verstandig als voorzichtig.

Mensen die hoog scoren op Zorgvuldigheid worden door anderen inderdaad vaak als intelligent gezien. De voordelen zijn duidelijk: zorgvuldige mensen vermijden problemen en boeken succes door doelgericht te plannen en vol te houden. Anderen zien hen ook als betrouwbaar. Een keerzijde is dat ze dwangmatige perfectionisten of workaholics kunnen worden. Mensen die extreem zorgvuldig zijn, kunnen bovendien stijf en saai overkomen.

Minder zorgvuldige mensen krijgen soms kritiek omdat ze onbetrouwbaar of weinig ambitieus zijn en zich niet altijd aan de regels houden. Daar staat tegenover dat ze veel kortstondige genoegens ervaren en zelden als stijf worden gezien.